Bardzo charakterystyczna w Tarnowie budowla zawsze wyglądała tajemniczo i działała na wyobraźnię przechodniów, którzy łatwo ją dostrzegali z ulicy Batorego albo Nowego Światu. Zastanawiali się, co to jest: zamek, pałac, dworek? Tajemniczy wydawał się jednak nie tylko wygląd, ale i historyczna otoczka. Przecież do dzisiaj nie wiadomo na sto procent, kto zaprojektował ten obiekt, ani kto był jego zleceniodawcą. Nie wiadomo też, skąd wzięła się jego osobliwa nazwa: Koci Zamek. Może kiedyś zamieszkiwały go koty? Może, ale to nie wszystko jeszcze wyjaśnia.
Dodaj nas do ulubionych źródeł w Google

Nieruchomość można kupić za 7,8 mln złotych. Szczegóły w KNC Nieruchomości pod numerem tel. 728 491 864
Sama logika wskazuje, że Koci Zamek powinien mieć coś wspólnego z kotami, że ta nazwa nie wzięła się znikąd. Rzeczywiście, wedle ustnych przekazów, swego czasu chyląca się ku upadkowi budowla miała być dobrym schronieniem dla bezdomnych kotów, które dobrze się czuły w opuszczonych, zarośniętych murach i piwnicach.
Jest też inna teoria. Taka mianowicie, że romantycznie wyglądający budynek, wzniesiony w stylu neogotyckim, pobudzał wyobraźnię do tego stopnia, że przywoływane były różne stare baśnie, w których jakąś rolę przypisywano także wspomnianym miłym zwierzątkom.
Antoni Sypek, znany historyk Tarnowa, w książce Mój Tarnów pisze: Dziś nikt nie wie, dlaczego Koci Zamek nosi swoją nazwę. Co ciekawsze, nad wejściem do pałacyku znajduje się niewielka płaskorzeźba, przedstawiająca dwa łby końskie. Więc może miał to być Koński Zamek?
Jeden z turystów w swoim wpisie w portalu turystycznym nie omieszkał dodać: Niby Koci, a strzegą go konie!
Wyjątkowy projekt
Fachowy i plastyczny opis Kociego Zamku w Tarnowieznajdziemy między innymi w portalu visitmalopolska.pl: Nawet niedokończony budynek budził zainteresowanie wyglądem bajkowego, romantycznego zamku. Jego starsza część stoi bliżej ulicy Batorego, dawniej Różanej. To niezwykle ciekawy i intrygujący dom, który nie jest ani zamkiem, pałacykiem czy dworkiem, a przypomina raczej dużą willę zbudowaną według nietypowego projektu.
To ceglany budynek o nieregularnej, asymetrycznej bryle, wzniesiony w stylu malowniczego eklektyzmu lub późnego historyzmu. Niesamowitą, bogatą w detale elewację z surowej i patynowanej cegły w różnych kolorach urozmaicają wmurowane w ściany szklane i ceramiczne zgrzewki oraz elementy z jasnego piaskowca i cegły z różnymi inskrypcjami oraz ozdobne gzymsy. Dom zdobią wieżyczki, półbaszta z krenelażem i ciekawa kamieniarka. Nad wejściem umieszczono rzeźbiony medalion z dwiema pięknymi końskimi głowami i łacińską inskrypcję – „Zbawienie jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej”.
Do dzisiaj nie zostało w pełni wyjaśnione, kto zaprojektował tę interesującą pod względem architektonicznym budowlę. Najczęściej wymienia się architekta Szczęsnego Zarembę, znanego w XIX stuleciu projektanta innych znanych budynków w Tarnowie. Ale niektóre źródła wspominają także o sławnym architekcie Teodorze Talowskim, zwanym galicyjskim Gaudim, jeszcze inne (najbardziej wiarygodne) dowodzą, iż w projekcie Kociego Zamku zawarte są jedynie niektóre jego koncepcje, powielone przez Zarembę.
Uwaga na literę K
Co ciekawe, w nieodległej Bochni stoi willa o tej samej nazwie: Koci Zamek. Budowla w podobnym typie i niemal w tym samym czasie została zaprojektowana przez Teodora Talowskiego. Tam jednak charakterystycznym detalem nie są wyrzeźbione łby koni, ale głowa kozy.
Żeby nie było dość wątpliwości, w dokumentach historycznych pojawiają się dwa różne nazwiska zleceniodawców budowy tarnowskiego Kociego Zamku.
Według jednych źródeł, zamek zbudowano w 1893 roku na zamówienie Karola Kotwicza Smolika, byłego powstańca styczniowego, dyrektora Urzędu Stajenniczego. Z kolei Stanisław Potępa, wytrawny znawca dziejów Tarnowa, w swojej popularnej książce Fiakrem po Tarnowie podaje, że obiekt był własnością galicyjskiego hrabiego Zborowskiego, który zbudował go dla ukochanej córki.
Antoni Sypek w swojej książcepisze tak: Wprawdzie w historiografii Tarnowa utarł się pogląd, że jego właścicielem [Kociego Zamku] był Zborowski, należy jednak przyjąć, że wybudował go Karol Kotwicz-Smolik. Uważny obserwator spostrzeże, że na licu budynku jest wmurowana litera K.
Wiadomo też, że czasem, choć rzadko, Koci Zamek określany był jako Willa Smolika.
Pokoje były duże…
Istotny w tym wszystkim jest fakt, iż projekt nigdy nie został w pełni zrealizowany. To, co powstało, jest tylko fragmentem opracowanych końcem XIX stulecia planów. Podobno na całość zabrakło właścicielom pieniędzy.
Koci Zamek zawsze frapował Tarnowian. Przed laty dość szeroko pisano o nim na fejsbuku, wielu chciało się czegoś więcej dowiedzieć o tajemniczym budynku. Oto niektóre wpisy:
W latach 60. właścicielami byli Dutkiewiczowie;
Zgadza się, wiem, że właścicielami byli Dutkiewiczowie, w latach 70. mieszkała tam p. Dutkiewiczowa, a w wydzielonym mieszkaniu, tym z wykuszem, kobieta z synem;
W latach 60. mój dziadek zastanawiał się nad kupnem zamku… Jednak nie podobało mu się ułożenie pokoi, więc kupił dom nieopodal, przy ul. Chopina;
Jakieś 20 lat temu mieszkała tam pewna pani stomatolog z rodziną;
Byłam w tym domu raz w odwiedziny, lata temu, pokoje były dość duże, ale wszystkie w amfiladzie;
Nawet nie wiedziałam, że zamek tak się nazywał, moje dwie koleżanki z klasy wynajmowały tam pokój.
Zbudujmy jeszcze raz
Przez ponad 100 lat Koci Zamek pozostawał w niezmienionej, czyli niedopełnionej formie. Dopiero na początku XXI wieku, gdy obiekt nabyli znani w mieście przedsiębiorcy, powstał nowy projekt dokończenia (rozbudowy?) zamku. Plany były bardzo ambitne; obejmowały stworzenie w tym miejscu prywatnego muzeum ze starodrukami, zbiorami malarstwa i grafiki, także biblioteki.
Niestety, plany te zostały zarzucone, a rozbudowa Kociego Zamku po raz drugi w jego historii – niedokończona. Dzisiaj obiekt, wystawiony na sprzedaż, czeka na kolejnego właściciela.
Sądząc jednak po licznych internetowych wpisach podróżników, którzy przyjeżdżają do Tarnowa, Koci Zamek ciągle zaciekawia. Niektórzy są zwiedzeni, gdyż byli przekonani, że będzie można wejść do środka i obejrzeć wnętrza. Tak nie jest i nigdy wcześniej nie było. Latem tego roku ktoś napisał: Zamknięte, nie ma kotów, ale i tak jest super.
Wiesław Ziobro
Fot. Kacper Stec





